Nieuw document: Stalin onderhandelde met Pius XII.

Stalins houding tegenover Pius XII wordt vaak beschreven met één enkel citaat: “Hoeveel divisies heeft de paus?” Deze spottende minachting voor de opvolger van Petrus werd door de Sovjetdictator in februari 1945 tijdens de Yalta-conferentie gebezigd. De Britse premier Churchill en de Amerikaanse president Roosevelt hadden gesuggereerd dat de paus betrokken zou zijn bij de politieke reorganisatie van Europa. Voor Pius XII. was Stalin een aartsvijand, die wreed de katholieken in het land onderdrukte, hij was de grootste kerkelijke vijand onder de pausen van de 20e eeuw. Pius XII was dé anticommunist bij uitstek. Zijn critici beweren zelfs dat hij meer Stalin vreesde dan Hitler.

Een tot nu toe onbekend geheim document laat nu zien dat Stalin ondanks alle ideologische tegenstellingen contact zocht met het Vaticaan na de oorlog. De Italiaanse historicus Matteo Luigi Napolitano berichtte woensdag 23 mei over een spectaculaire vondst van een document, op een congres in Rome, volgens de Vaticaanse Insider, waarin besprekingen tussen Stalins Sovjetunie en het Vaticaan worden aangetoond.

Dienovereenkomstig zocht Stalin toenadering tot het Vaticaan in februari 1952, op het hoogtepunt van de Koude Oorlog. Beide partijen legden de geheime gesprekken vast. Het Vaticaan werd vertegenwoordigd door de Italiaanse jezuïet Giacomo Martegiani, de hoofdredacteur van het jezuïetenmagazine “Civilta Cattolica”, hij had regelmatig toegang tot de paus. De Sovjetzijde werd vertegenwoordigd door de communistische Italiaanse historicus Ambrogio Donini. Beiden ontmoetten elkaar in het huis van Falcone Lucifero, de voormalige minister van het koninklijk huis onder Umberto II, de in 1946 afgezette Italiaanse koning. Van de kant van de kerk, was volgens de documenten, de aartsbisschop van Genua, Giuseppe Siri aanwezig,een vertrouweling van Pius XII.

In een gesprek op 13 februari 1952 drukte de vertegenwoordiger van de Sovjetzijde de wens uit om een ambassade in het Vaticaaan te openen: “De Heilige Stoel heeft tenslotte ook een geaccrediteerde vertegenwoordiger van de Verenigde Staten aanvaard.” Waarom heeft zij nooit een vergelijkbare positie genomen tegenover de Sovjet-Unie? ” Daarop antwoordde de jezuïet: “Dat zou een heel belangrijk feit zijn, maar je kunt de kar niet vóór de os spannen.” Diplomatieke betrekkingen moeten er alleen zijn wanneer er onderhandelingen worden gevoerd en als er regelmatig wordt overlegd.

Van de kant van de Sovjet-Unie was blijkbaar het idee van een bemiddeling door de paus tussen de tegenstrijdige partijen van de Koude Oorlog in het spel gebracht. Maar zover kwam het nooit: met de dood van Stalin op 5 maart 1953 stierf ook de geheime Vaticaan-Sovjet-dialoog.

Volgens de historicus Napolitano gaat het om een belangrijke vondst. De notities toonden aan dat er al sinds de jaren zeventig een Moskou-initiatief voor dialoog was lang vóór de zogenaamde Vaticaan Ostpolitiek, aldus Napolitano. Vaticaan Ostpolitiek is de opening van Rome voor de communistische Oost-Europese landen. Als haar architect wordt beschouwd  kardinaal secretaris Agostino Casaroli.

Wat Stalin motiveerde om contact te zoeken met het Vaticaan en waarom zijn opvolger, Chroesjtsjov, de besprekingen niet voortzette, blijft een vraag. Pas na de ineenstorting van het Oostblok kwam met Michail Gorbatsjov, in december 1989, voor de eerste keer een secretaris-generaal van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie bij de paus in Rome. Volledige diplomatieke betrekkingen werden pas twintig jaar later in 2009 door Rusland en de Heilige Stoel aangeknoopt.

Bron: MDR Foto: Wikimedia commons

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*