VATICAANSTAD Het is een jaar geleden dat kardinaal Robert Francis Prevost, prefect van de Dicasterie voor Bisschoppen en voormalig generaal-overste van de Augustijnen, opmerkelijk snel tot Paus werd gekozen.
Geboren in Amerika, Peruaans in hart en nieren met een missionaire roeping, en Romeins in dienst van God, koos de 267e opvolger van Sint-Petrus de naam Leo XIV en sprak de 100.000 mensen die zich op het Sint-Pietersplein hadden verzameld toe met de woorden van de verrezen Heer: “Vrede zij met u!”
Op 8 mei 2025 verkondigde kardinaal-protodiaken Dominique Mamberti “Habemus Papam” vanaf het centrale balkon van de Sint-Pietersbasiliek. In zijn eerste toespraak, die meerdere malen door applaus werd onderbroken, legde Leo XIV uit dat hij wilde dat deze woorden van vrede harten, gezinnen, alle volkeren en de hele aarde zouden bereiken. Hij moedigde aan om bruggen te bouwen door middel van dialoog en ontmoeting en besloot met een directe uiting van dankbaarheid: “Dank u wel, Paus Franciscus!” Als Augustijner monnik omarmde hij de woorden van Sint Augustinus: “Met u ben ik een christen, voor u ben ik een bisschop.”
Van Chicago naar de Stoel van Petrus
Geboren op 14 september 1955 in Chicago, Illinois, als zoon van een Frans-Italiaanse vader en een moeder van Spaanse komaf, trad Prevost toe tot de Orde van Sint-Augustinus en werd op 19 juni 1982 in Rome tot priester gewijd. Hij behaalde een doctoraat in het canoniek recht aan het Angelicum en werd als missionaris uitgezonden naar Peru, waar hij meer dan tien jaar werkzaam was in Trujillo en Chulucanas, in parochies in achterstandswijken, als seminaristenopleider en als rechterlijk vicaris.
Hij werd in 2001 verkozen tot prior-generaal van de Augustijnen en in 2007 herkozen. In 2013 keerde hij terug naar de Verenigde Staten, totdat Franciscus hem in 2014 benoemde tot bisschop van Chiclayo (Peru). Zijn opmars binnen de Curie verliep snel: prefect van de Dicasterie voor Bisschoppen in januari 2023, kardinaal in september van datzelfde jaar en in februari 2025 bevorderd tot kardinaal-bisschop.
“De tijden zijn er niet op vooruitgegaan.”
Op de eerste verjaardag van zijn verkiezing tot Paus deed Leo XIV vrijdag een dringend beroep op de gelovigen om te bidden voor vrede. In een preek, die herhaaldelijk werd onderbroken door applaus, gehouden voor zo’n 20.000 mensen in de Zuid-Italiaanse stad Pompeii, presenteerde hij de oproep tot vrede als de centrale boodschap van het christendom. Het toont een mensheid die geneigd is tot overheersing en oorlog, en de liefde van God, die in Jezus Christus een menselijk gezicht aannam.
De rozenkrans, een belangrijke traditie in de katholieke vroomheid, richt zich op twee thema’s: het gezin en vrede. De vrede, zei de Paus onder applaus, wordt bedreigd “door internationale spanningen en door een economie waarin de wapenhandel belangrijker is dan respect voor het leven.”
Paus Leo XIV herinnerde nadrukkelijk aan de grote oproepen tot vrede van Paus Johannes Paulus II (1978-2005). “Sindsdien zijn de tijden niet verbeterd. De oorlogen die nog steeds in zoveel delen van de wereld worden gevoerd, vereisen nieuwe inspanningen.” Deze inspanningen moeten niet alleen economisch en politiek van aard zijn, maar ook spiritueel en religieus.
Volgens politieberichten waren er ongeveer 20.000 mensen in Pompeii, een stad met circa 25.000 inwoners, voor het Pauselijk bezoek.Tijdens de ontmoeting, waaraan ook kansarme gezinnen en weeskinderen deelnamen, vertelden de betrokkenen de Paus over hun lot, over ziekte, geweld en eenzaamheid, maar ook over de hulp die ze hadden ontvangen.
Start Pontificaat
De zichtbaar geëmotioneerde Leo XIV bedankte hen en erkende de toewijding van vele lokale vrijwilligers die mensen in nood bijstaan via onderwijsinstellingen en een gaarkeuken die naar Paus Franciscus is vernoemd.Het pontificaat begon met een ongekend gebaar: de wielrenners van de Giro d’Italia reden op 1 juni door het Vaticaan tijdens een niet-competitieve etappe. Leo XIV herinnerde hen aan de rol van sport in de vorming van jongeren: “Jullie zijn een voorbeeld voor jongeren over de ganse wereld.”
Maar het meest opmerkelijke liturgische gebaar in juni was het herstel van de persoonlijke oplegging van het pallium aan nieuwe metropolitane aartsbisschoppen op het Hoogfeest van de Heiligen Petrus en Paulus, 29 juni, een traditie die Franciscus in 2015 had afgeschaft. Het herstel van dit ritueel onderstreept de band van hiërarchische verbondenheid tussen metropolieten en de bisschop van Rome.
Rond die tijd gaf kardinaal Willem Jacobus Eijk, aartsbisschop van Utrecht, een interpretatie van het nieuwe pontificaat die de opvatting van een groot deel van het College van Kardinalen samenvatte: “Ik zie in hem een man die de eenheid zal herstellen.” Eijk prees met name het christocentrisme van de preken: “De Paus zegt dat hij wil verdwijnen zodat alleen Hij overblijft.”
Pontificaat met een eigen identiteit
Op de eerste verjaardag bieden de cijfers een eerste indicatie van de impact: het aantal bezoekers aan Pauselijke evenementen steeg in 2025 met maar liefst 88%, van 1.682.100 mensen in Franciscus’ laatste volledige jaar als Paus tot 3.176.620, waarbij oktober de drukste maand was. Hoewel het nog ver verwijderd is van de zeven miljoen aan het begin van het vorige pontificaat, wijst de trend op een aanhoudend herstel in het belang van de gelovigen.
Het eerste jaar van het Pontificaat van Leo XIV ontvouwt zich als een voortzetting van het conciliaire pad in de geest van voorganger Franciscus, een paar aanpassingen van liturgische en symbolische tradities die bij zijn voorganger van ondergeschikt belang waren of naar de achtergrond gedrongen en diplomatiek activisme gericht op vrede. In zijn eerste jaar was hij, zeker in de eerste maanden, voorzichtig in zijn uitspraken en vaak terughoudend en moest duidelijk zijn weg nog vinden in het Vaticaan, soms letterlijk. Zijn voorzichtige en soms verlegen optreden heeft inmiddels plaats gemaakt voor degelijkheid. Steeds vaker laat hij weten wat belangrijk is voor de kerk en dat een terugval naar de kerk van vroeger zeker geen optie is. Deze Paus zal spoedig voor drastische beslissingen komen te staan, zoals de dubieuze wijding van bisschoppen zonder mandaat van de langzaam wegkwijnende SSPX, of de noodzaak voor veranderingen zoals die in de Duitstalige landen reeds in gang zijn gezet en met eerste successen.
De begaafde en bedachtzame Leo weet dat de Europese kerk vraagt om een andere aanpak dan de Afrikaanse, of Chinese. Maar Leo heeft ‘de wind van de Heilige Geest in de zeilen’. De oude kerk van voor Vaticanum II zal nooit terugkeren. Langzaam zal ook in het kleinste staatje ter wereld de democratie meer-en-meer post vatten en leiden tot een echt menselijke kerk, gericht op God en niet op zelfingenomen pseudo-intellectuele, veelal hoogbejaarde kardinalen en bisschoppen. Onder Leo kan een nieuwe vitale kerk ontstaan, zijn voorganger heeft al veel voorwerk gedaan, of beter gezegd ‘schoon schip’ gemaakt. Om in WK-voetbaltermen te spreken: Franciscus heeft de voorzet gegeven, Leo kan het doelpunt maken….
