VATICAANSTAD Het was 19 mei 2025: Paus Leo XIV neemt glimlachend de envelop van de Amerikaanse vicepresident JD Vance in ontvangst en legt deze ongeopend op zijn bureau.
Sindsdien is er volop gespeculeerd: was de ogenschijnlijk achteloos terzijde gelegde brief Donald Trumps uitnodiging voor de viering in Washington bij gelegenheid van het 250-jarig bestaan van de Verenigde Staten?
Eén ding is zeker: Leo XIV, de eerste Amerikaan die werd verkozen tot Paus, zal 4 juli niet in zijn thuisland het jubileum meevieren, maar zal in plaats daarvan de verdronken bootmigranten herdenken op het Italiaanse ‘vluchtelingeneiland’ Lampedusa.
Speculaties
Vaticaans woordvoerder Matteo Bruni maakte begin februari een einde aan de speculaties over een mogelijk bezoek aan de VS dit jaar. De Paus zal niet naar de VS reizen, luidde de korte verklaring. Kort daarna werd Leo’s bezoek aan Lampedusa aangekondigd. Zijn voorganger, Franciscus (2013-2025), reisde op 8 juli 2013 naar het Middellandse Zee-eiland voor de kust van Noord-Afrika, waar jaarlijks duizenden migranten aan land komen – mits ze de gevaarlijke zeereis overleven. Wat betreft de kwestie van vluchtelingen en migratie zet Leo XIV de aanpak van zijn voorganger voort. Hij spreekt met toenemende urgentie over migratie: recentelijk nog op de Canarische Eilanden, in Noord-Italië en tijdens een bezoek aan een VN-organisatie in Rome.
Op 22 juni verwees hij bij het Wereldvoedselprogramma (WFP) naar de vicieuze cirkel van oorlog, honger en migratie. Hij betreurde het dat oorlogen worden “gevoed” in plaats van mensen. Het gevolg: veel mensen worden gedwongen “hun huis te verlaten – niet uit vrije wil, maar omdat ze wel moeten om te overleven.” De dag ervoor had hij in het Vaticaan opgeroepen tot naleving van het Verdrag van Genève inzake vluchtelingen. “Niemand mag wegkijken wanneer hij voor mensen staat die bescherming en veiligheid zoeken,” zei Leo tijdens het zondagse middaggebed.
Op Wereldvluchtelingendag, afgelopen zaterdag, bezocht paus Leo XIV Sant’Angelo Lodigiano, de geboorteplaats van de beschermheilige van migranten: Francesca Cabrini (1850-1917) vertrok in 1889 naar Amerika om scholen, ziekenhuizen en andere sociale instellingen op te richten voor de vele Italianen die waren geëmigreerd in de hoop op een beter leven. Migratie is ook voor de kerk een zeer complex fenomeen, zei Leo. “Wat is er relevanter dan een missionair charisma dat zich ten dienste stelt van migranten?”, vroeg de Paus, verwijzend naar de non die stierf in haar geboorteplaats Chicago en de eerste Amerikaanse burger was die heilig werd verklaard.
Spiegel
De Paus, die zelf Italiaanse, Franse, Spaanse en Creoolse wortels heeft, houdt de wereld, en in het bijzonder Europa, een spiegel voor – maar hij gebruikt geen botte bijl. Waar Franciscus het continent ooit omschreef als een “uitgedroogde grootmoeder”, verdedigde Leo XIV onlangs in Spanje de idealen van Europa’s rijke culturele en intellectuele geschiedenis, inclusief de diverse sociale aspecten. En in Pavia, in Noord-Italië, prees hij de schoonheid van Europese steden – terwijl hij de mensen tegelijkertijd herinnerde aan de democratische samenleving die niemand uitsluit.
Zijn boodschappen aan migranten zelf zijn ook zorgvuldig afgewogen. Op de Canarische Eilanden sprak hij zijn diepe medeleven met hen uit, maar drong er ook bij hen op aan geen parallelle samenlevingen te vormen, de wetten van het land te respecteren, de taal te leren en hun talenten in te zetten voor de gastmaatschappij. En juist op de dag dat Europa zich met een nieuwe reeks regelgevingen probeerde te beschermen tegen illegale immigratie, was zijn oproep aan het continent glashelder. “We mogen ons niet isoleren en mogen niet toestaan dat er elk jaar duizenden mensen verdrinken in de Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan op weg naar Europa, waardoor de zee een kerkhof zonder grafstenen wordt,” verklaarde Leo XIV op de Canarische Eilanden.
Het is inmiddels algemeen bekend dat de Paus, die bijna veertien maanden regeert, geen blad voor de mond neemt. Voor zijn levenslange inzet “voor de verdediging van de vrijheid van geloof, geweten en meningsuiting” ontvangt hij de Medal of Freedom van het National Constitution Center in Philadelphia – nota bene op 3 juli.
Zo zal Leo XIV, aan de vooravond van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsdag, een toespraak houden die live vanuit het Vaticaan wordt uitgezonden naar Philadelphia en de rest van de wereld. Velen zullen ongetwijfeld aandachtig luisteren en niet alleen in de VS.
