VATICAANSTAD De samenvatting van de Studiecommissie over het vrouwelijk diaconaat, bijeengeroepen door wijlen Paus Franciscus in het kader van de Synode over de Synodaliteit is gepubliceerd. Hierin wordt de mogelijkheid uitgesloten om over te gaan tot de toelating van vrouwen tot het diaconaat.
Wéér een commissie over deze kwestie. Het lijkt niet de laatste te zijn, ook al hebben alle voorgaande commissies het diaconaat als sacrament van de Heilige Wijding afgewezen. Andere aspecten, zoals nieuwe ambten, zijn van secundair belang voor de belangengroep die al decennialang probeert en niet tevreden zal zijn.
Conclusies
Kardinaal Giuseppe Petrocchi, emeritus aartsbisschop van L’Aquila, heeft Paus Leo XIV de conclusies gepresenteerd van de tweede studiecommissie over het vrouwelijk diaconaat. Het rapport, gedateerd 18 september 2025 en nu openbaar gemaakt bij Pauselijk decreet, sluit de mogelijkheid uit om vrouwen toe te laten tot het diaconaat als onderdeel van het sacrament van de heilige wijding, hoewel het erkent dat het niet mogelijk is om hierover een definitief oordeel te vellen.
Opvallend is de manier waarop het document de belangengroepen karakteriseert, en hoe klein, maar wel luidruchtig, ze zijn: Op verzoek van de synode werd iedereen die belangstelling had uitgenodigd deel te nemen. Uiteindelijk dienden slechts 22 personen of groepen een verslag in, afkomstig uit slechts enkele landen
“De huidige stand van zaken met betrekking tot historisch en theologisch onderzoek, beschouwd in hun wederzijdse implicaties, sluit de mogelijkheid uit om over te gaan tot de toelating van vrouwen tot het diaconaat, begrepen als een graad van het sacrament van de Heilige Wijding. In het licht van de Heilige Schrift, de Traditie en het Leergezag van de Kerk is deze beoordeling terecht, hoewel ze vandaag de dag geen definitief oordeel kan vellen, zoals in het geval van de priesterwijding.” Tot deze conclusie kwam de tweede commissie onder voorzitterschap van kardinaal Giuseppe Petrocchi, emeritus aartsbisschop van L’Aquila, die in opdracht van paus Franciscus de mogelijkheid onderzocht om vrouwelijke diaconessen te wijden en haar werkzaamheden afgelopen februari afrondde. Dit staat in het zeven pagina’s tellende rapport dat de kardinaal op 18 september aan Leo XIV heeft gestuurd en dat nu op verzoek van de paus openbaar wordt gemaakt.
De kwesties betreffende de diaconale wijding van vrouwen blijven dus open voor verdere theologische en pastorale studie, zonder afbreuk te doen aan het beginsel van de ‘ communio hierarchica ’, dat de uiteindelijke beslissing in deze aangelegenheden aan het Leergezag van de Kerk toevertrouwt, als gezaghebbend antwoord op de vragen die in bepaalde sectoren van het volk van God rijzen.
Tijdens de eerste werksessie (2021) concludeerde de commissie dat “de Kerk de titel van diaken/diacones voor vrouwen in verschillende tijden, plaatsen en vormen heeft erkend, maar er niet altijd een eenduidige betekenis aan heeft toegekend.” Ook in 2021 concludeerde het theologisch debat unaniem dat “de systematische studie van het diaconaat, binnen het kader van de theologie van het sacrament van de Heilige Wijding, vragen oproept over de verenigbaarheid van de diaconale wijding van vrouwen met de katholieke leer van het gewijde ambt.” De commissie sprak ook unaniem haar steun uit voor de instelling van nieuwe ambten die “kunnen bijdragen aan de synergie tussen mannen en vrouwen.”
Tijdens de tweede werksessie (juli 2022) keurde de commissie (met 7 stemmen voor en één tegen) de formulering goed die integraal aan het begin van dit artikel staat, waarin de mogelijkheid wordt uitgesloten om over te gaan tot de toelating van vrouwen tot het diaconaat als een graad van het sacrament van de wijding, maar zonder vandaag “een definitief oordeel” te formuleren.
Ten slotte, tijdens de laatste werksessie (februari 2025), nadat de synode volgens haar instructies iedereen die dat wilde een bijdrage had laten indienen, al het ontvangen materiaal had onderzocht. “Hoewel er talrijke bijdragen waren ontvangen, dienden slechts tweeëntwintig personen of groepen hun werk in, afkomstig uit slechts enkele landen. Hoewel het materiaal overvloedig is en in sommige gevallen vakkundig beargumenteerd, kan het dus niet worden beschouwd als de stem van de synode, laat staan van het volk van God als geheel.”
Het rapport vat de voor- en nadelen samen. Voorstanders stellen dat de katholieke en orthodoxe traditie om de diaconale wijding (maar ook de priesterlijke en bisschoppelijke wijding) alleen voor mannen te reserveren, in tegenspraak lijkt met “de voorwaarde van gelijkheid tussen man en vrouw als beeld van God”, “de gelijke waardigheid van beide geslachten, gebaseerd op dit Bijbelse feit”; de geloofsbelijdenis dat: “er geen Jood of Griek is, slaaf of vrije, man en vrouw, want u bent allen één in Christus Jezus” (Galaten 3:28); en maatschappelijke ontwikkeling “die gelijke toegang biedt, voor beide geslachten, tot alle institutionele en operationele functies.”
Aan de andere kant werd het volgende argument naar voren gebracht: “De mannelijkheid van Christus, en daarmee de mannelijkheid van hen die de priesterwijding ontvangen, is niet toevallig, maar een integraal onderdeel van de sacramentele identiteit, die de goddelijke orde van verlossing in Christus bewaart. Het veranderen van deze realiteit zou niet zomaar een aanpassing van het ambt betekenen, maar een breuk met de huwelijkse betekenis van verlossing.” Deze paragraaf werd in stemming gebracht en kreeg 5 stemmen vóór bevestiging met deze formulering, terwijl de overige 5 leden vóór verwijdering stemden.
Met 9 stemmen voor en 1 tegen werd de wens geuit om “de toegang van vrouwen tot ambten die ten dienste van de gemeenschap zijn ingesteld (…) uit te breiden en zo ook de adequate kerkelijke erkenning van het diaconaat van gedoopten, met name vrouwen, te waarborgen. Deze erkenning zal een profetisch teken zijn, vooral waar vrouwen nog steeds te maken hebben met situaties van genderdiscriminatie.”
Behoefte aan meer theologische verduidelijking
Kardinaal Petrocchi benadrukt in zijn conclusies dat er een ‘intense dialectiek’ bestaat tussen twee theologische stromingen.
- De eerste stelt dat de wijding tot diaken bestemd is voor het ambt en niet voor het priesterschap: “dit zou de weg vrijmaken voor de wijding van diaconessen.”
- De tweede benadrukt daarentegen “de eenheid van het sacrament van de heilige wijdingen, samen met de echtelijke betekenis van de drie graden waaruit het bestaat, en verwerpt de hypothese van het vrouwelijk diaconaat. Zij wijst er ook op dat, indien de toelating van vrouwen tot de eerste graad van de wijding zou worden goedgekeurd, hun uitsluiting van de andere graden onverklaarbaar zou zijn.”
Daarom is volgens de kardinaal een grondig en alomvattend kritisch onderzoek van het diaconaat zelf – dat wil zeggen, de sacramentele identiteit en kerkelijke missie ervan – essentieel om de studie voort te zetten, waarbij bepaalde structurele en pastorale aspecten worden verduidelijkt die momenteel niet volledig gedefinieerd zijn. Sterker nog, er zijn hele continenten waar het diaconaat vrijwel niet bestaat, en andere waar het actief is met activiteiten die vaak overlappen met de functies van lekenbedieningen of liturgische bedienaren.
Nederland
In Nederland kan een vrouw wel diaken en zelfs priester en bisschop worden in de oud-katholieke kerk. Pastoor Erna Peijnenburg (foto kop artikel red.) werkte in de rooms-katholieke parochie als pastoraal werkster. “Ik heb na jaren de overstap gemaakt naar de oud-katholieke kerk, waar ik priester mocht worden.
