VATICAANSTAD De eerste encycliek van paus Leo XIV zal op Pinkstermaandag, 25 mei, worden gepresenteerd. De titel luidt “Magnifica Humanitas: Over de bescherming van de mensheid in het tijdperk van kunstmatige intelligentie”, zo maakte het Vaticaan bekend.
De Pontifex ondertekende zijn langverwachte eerste universele leerstellige document afgelopen vrijdag (15 mei). Paus Leo XIV zelf zal spreken tijdens de officiële presentatie van “Magnifica Humanitas” aanstaande Pinkstermaandag om 11.30 uur. Verschillende geleerden en belangrijke vertegenwoordigers van de Curie zullen aanwezig zijn bij de presentatie in de Synodezaal van het Vaticaan. Staatssecretaris Pietro Parolin, prefect van de Dicasterie voor de Geloofsleer kardinaal Víctor Manuel Fernandez en hoofd van de Pauselijke Raad voor Sociale Zaken, kardinaal Michael Czerny, zullen spreken, evenals de Britse theologe en expert op het gebied van sociale leer Anna Rowlands, de Amerikaanse AI-onderzoeker Christopher Olah en de Amerikaanse theologe Leocadie Lushombo.
Precies 135 jaar na ‘Rerum novarum’ zet Leo XIV met de ondertekening op 15 mei de traditie voort van de grote Pauselijke sociale encyclieken uit de 19e en 20e eeuw. De eerste dergelijke encycliek werd op 15 mei 1891 door Leo XIII gepubliceerd onder de titel ‘Rerum novarum’. In die tijd behandelde de katholieke kerk voor het eerst systematisch de industriële revolutie van de 19e eeuw en de gevolgen daarvan voor de samenleving en de moraal. Pas daarna ontwikkelde de “sociale leer” zich binnen de katholieke kerk. Sindsdien heeft het zich ontwikkeld tot een belangrijke tak van de moderne theologie.
Veertig jaar later, op 15 mei 1931, ondertekende paus Pius XI de encycliek ‘Quadragesimo anno’. Daarin werd, onder invloed van de Duitse jezuïet Oswald von Nell-Breuning, de sociale leer geperfectioneerd en het subsidiariteitsbeginsel verder ontwikkeld. Bovendien verklaarde de encycliek de onverenigbaarheid van de christelijke leer en het socialisme, aangezien laatstgenoemde onvoldoende respect toonde voor eigendom en de menselijke persoon.
Nog eens dertig jaar later ondertekende Johannes XXIII op 15 mei ook zijn sociale encycliek ‘Mater et magistra’. In 1961 pleitte hij met name voor medezeggenschap in bedrijven.
Johannes Paulus II’s sociale encycliek ‘Centesimus annus’ uit 1991, die afweek van de traditie, werd op 1 mei ondertekend, waarbij de Poolse Paus zijn nauwe band met de arbeidersbeweging benadrukte. Deze encycliek behandelde de gevolgen van het overwinnen van het communisme in Europa. Het bevat de meest heldere waardering tot nu toe van de markteconomie als een systeem dat welvaart creëert.
Wat is een encycliek
Een encycliek is een Pauselijk leerdocument. Het is gericht aan de katholieke kerk wereldwijd, en soms ook aan “alle mensen van goede wil”, inclusief niet-katholieken. Encyclieken hebben een hoge mate van gezag. In de katholieke kerk worden ze beschouwd als een uiting van het hoogste leergezag van de Paus, maar het zijn geen onfeilbare uitspraken in dogmatische zin.
In encyclieken behandelen Pausen voornamelijk theologische, morele of sociale kwesties. De openingswoorden, meestal in het Latijn, dienen als titel van de tekst. De term encycliek komt van het Griekse woord voor “circulaire brief”.
Sinds het midden van de 18e eeuw is het aantal Pauselijke encyclieken opgelopen tot enkele honderden. De traditie van encyclieken werd gevestigd door Benedictus XIV (1740-1758), die kort na zijn aantreden als Paus de brief “Ubi primum” over het gedrag van bisschoppen publiceerde.
