’s HERTOGENBOSCH / MÜNSTER Het Duitse bisdom Münster heeft een nieuwe (jonge) bisschop, hij is tevens voorzitter van de Duitse rooms-katholieke bisschoppenconferentie. Een man die volledig achter de ‘eigen’ Duitse kerksynode staat, die aanmerkelijk verder gaat dan die van Rome. In Duitsland wordt hij geprezen, vanuit Nederland is er kritiek, nota bene van de op een zijspoor geparkeerde hulpbisschop van Den Bosch, Mutsaerts.
De nieuwe bisschop van Münster, Heiner Wilmer, opende zijn eerste toespraak in de kathedraal van Münster met een bijbelse metafoor. “Brandden onze harten niet in ons?”, zei hij aan het begin, verwijzend naar de Bijbelse ontmoeting van de discipelen met de verrezen Christus op de weg naar Emmaus. “Hem zoeken, luisteren, begrijpen en dan samen verdergaan. Niet alles weten, niet alles kunnen verklaren, maar wel op weg zijn,” zo vatte bisschop Wilmer zijn visie op de kerk samen.
Tegelijkertijd legde de nieuwe bisschop een verband met de geschiedenis en het heden van het bisdom. “Beste bisschop Genn, beste Felix,” richtte hij zich tot zijn voorganger, “met grote sympathie en dankbaarheid, alsook met respect en eerbied, kijk ik naar de sporen die u in het bisdom heeft achtergelaten.” Hij zei dat het passend was dat de benoeming samenviel met de feestdag van Sint Liudger, de eerste bisschop van Münster. Over de patroonheilige van het bisdom zei hij: “Ik zie geen luidruchtige man. Ik zie een kalme, bedachtzame bruggenbouwer.”
Precies dat is het verschil tussen de Nederlander Mutsaerts (luidruchtig in rechts-extreme media en weinig bedachtzaam) en de nieuwe voorzitter van de bisschoppen in ons buurland Wilmer, die bekend staat als intelligent, bedachtzaam en een bruggenbouwer. Wilmer staat bekend als een geestelijke van ‘radicale compassie’; in een tijd van uitsluiting: “Liefde mag geen grenzen kennen. Heiligheid begint waar iemand goed is voor een ander ongeacht wie.” Wilmer staat symbool voor “een kerk die niet heerst maar dient, voor vertrouwen in plaats van controle, voor waardering in plaats van oordeel.” Hieruit trok hij ook een duidelijke conclusie voor de aanpak van misbruik binnen de rooms-katholieke kerk: “Dit mag nooit meer gebeuren en ik zal alles doen om ervoor te zorgen dat onze kerk een veilige plek is.” Een nieuwe bisschop in Münster, vlak over de Nederlandse grens, geheel in lijn met de wensen van de nieuwe Paus. Hij heeft zich uitgesproken voor hervormingen van de eigen Duitse synodale weg, maar wil deze weg met zorg en respect bewandelen.
NCTV
Nog voordat Wilmer aan zijn werk begint is er echter ook al kritiek. Niet vanuit Duitsland maar vanuit buurland Nederland, van de Bossche hulpbisschop Mutsaerts. De door zijn eigen Bisschop, Gerard de Korte, op een zijspoor gerangeerde hulpbisschop vult zijn dagen opvallend vaak met het uitoefenen van kritiek op kerk en samenleving. Kritiek levert hij graag en veel, via een eigen weinig vleiende blog op internet (zijn persoonlijke kritiek mag niet op de officiële bisdomssite), tot regelmatige deelname aan YouTube discussies via het medium ‘Blauwe Tijger’ uit het Groningse Aduard, laatstgenoemde club staat onder doorlopend toezicht van de NCTV (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid).
Via de al evenzeer omstreden Amerikaanse behoudende website LSN gaat Mutsaerts deze week tekeer en wijst naar de Duitse rooms-katholieke kerk, waar volgens hem 307.000 leden afgelopen jaar de kerk verlieten en er slechts 25 wijdingen waren. Duitsland volgt het Nederlandse model van na het Tweede Vaticaans Concilie zegt Mutsaerts en pleit voor meer duidelijkheid in de leer en wijst op de terugkeer van (relatief kleine aantallen)jongeren als een teken van hoop.
De hulpbisschop van ‘s-Hertogenbosch, Robert Mutsaerts, heeft Duitse bisschoppen gewaarschuwd dat de eigen synodale weg dezelfde fouten herhaalt die na het Tweede Vaticaans Concilie tot de ‘ineenstorting’ van de religieuze praktijk in Nederland hebben geleid. In het interview trekt Mutsaerts een directe parallel tussen de hervormingen die in de jaren zestig in zijn land werden doorgevoerd en het Duitse synodale proces, waarvan de gevolgen volgens hem “rampzalig” zullen zijn. Daarbij gaat Mutsaerts voorbij aan de grote verschillen in de Nederlandse en Duitse kerk. De Duitse kerk kampt -net als de Nederlandse- met een demografisch probleem, de vergrijzing, er sterven meer mensen dan er worden geboren. Daarnaast kent Duitsland een probleem dat Nederland niet kent, namelijk opzegging van lidmaatschap, om zo de in Duitsland verplichte kerkbelasting op het salaris (tot 9 procent van het maandinkomen) te vermijden. Nederland kent een vrijwillige bijdrage.
Van het meest katholieke land tot twee procent
Mutsaerts, die eind jaren vijftig en begin jaren zestig in Tilburg opgroeide, herinnert zich dat in het bisdom ‘s-Hertogenbosch 97 procent van de inwoners zich katholiek noemde, van hen ging 96 procent elke zondag naar de H. Mis. Na het Concilie veranderde het land echter, in zijn woorden, van “de meest gehoorzame leerling in de klas in de meest rebelse, die de universele kerk wilde hervormen.”
Kardinaal Jan Alfrink, voormalig aartsbisschop van Utrecht, pleitte openlijk voor de afschaffing van het verplichte celibaat voor priesters en bevorderde andere hervormingen. Zijn persoonlijke adviseur was de theoloog Edward Schillebeeckx, een vooraanstaand figuur in de progressieve vleugel van de kerk. Tussen 1968 en 1970 werd de Pastorale Raad van de Nederlandse Kerkprovincie in Noordwijkerhout gehouden, met als doel hervormingen te realiseren. Paus Paulus VI ontbood Alfrink naar Rome voor tekst en uitleg.
Een ongekende ineenstorting
De gevolgen voor het geloof waren volgens Mutsaerts catastrofaal. “Het biechtpercentage daalde in één of twee jaar van 90 procent naar minder dan 10 procent”, verklaart hij. Volgens zijn gegevens gaat tegenwoordig amper 2 procent van de Nederlandse katholieken naar de zondagsmis. De bisschop beschreef ook een verslechterde liturgische situatie, met wijdverspreide vernieuwingen, het verwijderen van altaarhekken en de uitbreiding van de mis versus populum ten koste van de mis ad orientem. “We wilden de maatschappij zo graag tevreden stellen dat we onze identiteit verloren. En dat was het grootste probleem in Nederland. Er was geen verschil meer tussen katholieke standpunten en die van de maatschappij,” aldus Mutsaerts.
Het Vaticaan reageerde echter. Paus Johannes Paulus II en Paus Benedictus XVI benoemden orthodoxe mannen op verantwoordelijke posities, wat resulteerde in een Nederlands episcopaat dat tegenwoordig grotendeels trouw is aan de leer, waaronder Mutsaerts zelf en kardinaal Willem Eijk, beiden openlijk verdedigers van de katholieke leer over het huwelijk en seksuele identiteit, de vrouw in het ambt e.d..
De waarschuwing aan Duitsland
“Het is enigszins vergelijkbaar met wat er nu in Duitsland gebeurt met hun eigen Synodale Pad. Dezelfde kwesties, dezelfde standpunten,” benadrukt Mutsaerts. “Mensen zijn het bestaan van objectieve waarheid gaan relativeren. Het Synodale Pad, dat in 2019 van start ging, behandelde thema’s als priestergezag, seksuele moraal, celibaat en de rol van vrouw. De laatste bijeenkomst vond in januari in Stuttgart plaats. De Duitsers, ook de nieuwe voorzitter, willen in grote meerderheid ingrijpende veranderingen. Ondanks milde kritiek, heeft het Vaticaan echter nooit formeel geëist dat het proces werd stopgezet.
Volgens de meest recente statistieken van de Duitse Bisschoppenconferentie (DBK), gepubliceerd in maart 2026, verlieten zo’n 307.000 mensen de Kerk in 2025. Het totale aantal leden daalde tot ongeveer 19,2 miljoen en er werden dat jaar slechts 25 priesters in het hele land gewijd. De echte feiten zijn echter dat mensen niet massaal uit onvrede de kerk verlaten, maar het eenvoudig sterven van parochianen in grotere getale dan er nieuwe, door geboorte, bijkomen. Toch kent men, in met name het voormalig West Duitsland, een langzame heropleving, vooral onder immigranten. Ook de actieve katholieke vrouwenbeweging Maria 2.0 heeft de laatste jaren voor een flinke terugkeer van vrouwen in de kerk gezorgd. Ook jongeren worden steeds vaker in kerkvieringen gezien, opmerkelijk daarbij is dat veel van die jongeren politiek ‘liberaal’ of ‘ groen’ zijn, in tegenstelling tot Nederland, waar de nieuwe aanwas eerder heult met PVV of FvD.
Mutsaerts uitte in het verleden veel kritiek op wijlen Paus Franciscus, die in zijn ogen weinig goeds kon doen. Hij bespeurt dat de meeste Duitse bisschoppen pro-Franciscus zijn. Dat de nieuwe Paus Leo, voorganger Franciscus ook een warm hart toedraagt zal ongetwijfeld aan hem ‘knagen’. Op de vraag of het Vaticaan het ontslag zou moeten eisen van bisschoppen die onorthodoxe standpunten verkondigen, antwoordde hij: “Of je bent katholiek, of je bent het niet. Of je geeft het goede voorbeeld, of niet. Of je bent duidelijk, of niet. En zo niet, dan aftreden alstublieft.”
De kans dat er in Duitsland, door de bisschoppenconferentie en hun nieuwe voorzitter Heiner Wilmer, aandacht wordt gegeven aan Mutsaerts kritiek, aandacht aan een door zijn eigen bisschop op een zijspoor gezette omstreden hulpbisschop, is uitgesloten. Zelfs bekende ultra-conservatieve bisschoppen en kardinalen, als Schneider, Müller, Burke cs krijgen geen aandacht. De Duitse aandacht gaat volop uit naar herstel van de kerk, na de forse deuk welke men in 2010 opliep, na een reeks van misbruikschandalen en naar de opbouw van een inclusieve kerk.
Die aanpak, ingezet door de voorganger van Wilmer, bisschop Bätzing, begint vruchten af te werpen. Met name de boodschap van de bisschoppenconferentie dat een Duitse katholiek, die lid is van, of stemt op een rechts-extreme partij, een keuze maakt welke haaks staat op het Evangelie, heeft veel Duitsers, met name jongeren, wakker geschud. Het zou de Nederlandse bisschoppen sieren die aanpak ook te volgen, al zal er één zijn bij wie het tot aanzienlijke bloeddrukverhoging zal leiden…
