ROME Priesterbroederschap Sint Pius X (SSPX) heeft alle bisschoppen in Italië een boekwerk doen toekomen met de titel ‘In dienst van de Kerk’, waarin zij de theologische en canonieke grondslagen uiteenzet voor hun voornemen om nieuwe bisschopswijdingen te verrichten volgens een eigen zienswijze. Deze actie is door talrijke theologen en canonisten die volledig in communie zijn met Rome verworpen en, net als in 1988, lijkt er geen sprake te zijn van een verandering van mening.
Het boek, uitgegeven door de Italiaanse uitgeverij van de Broederschap en vergezeld van een begeleidende brief ondertekend door Gabriele D’Avino, vormt een nieuwe aanval op de kerk van Rome.
Een weloverwogen precedent
Het centrale argument van het werk draait om het concept van “operatie voor overleving”, voor het eerst geformuleerd door Marcel Lefebvre in 1988, toen hij bisschoppen wijdde zonder Pauselijk mandaat – een daad die onmiddellijk canonieke sancties uitlokte, maar die volgens de Priesterbroederschap de continuïteit van haar bisschoppelijke structuur waarborgde.
De tekst maakt uitgebreid gebruik van de Schrift om zijn argument te onderbouwen. Het begint met een passage uit de brief aan de Galaten die waarschuwt tegen elke afwijking van het oorspronkelijke evangelie, zelfs als deze wordt verkondigd door gezagsdragers. Op basis van deze Bijbelse grondslag verdedigen de auteurs het idee van een “recht om gezag te weerstaan”, een principe dat volgens hen van toepassing is wanneer de leerstellige integriteit in het geding is.
Volgens de Lefebvristen komt de crisis van binnenuit
In haar hoogmoed beweert men in het werk dat de crisis die de sociëteit waarneemt niet van buiten de kerk zou komen , maar zijn oorsprong vindt in haar eigen hiërarchie. Deze these vormt de basis van het hele betoog: als het gevaar uitgaat van degenen die regeren, moet gewone gehoorzaamheid wijken voor de verplichting om het overgeleverde geloof te beschermen.
Deze voorstellen maken deel uit van een langdurige spanning tussen de SSPX en de Heilige Stoel. De relaties zijn door de decennia heen wisselend geweest, met perioden van voorzichtige toenadering, maar de canonieke status van de Priesterbroederschap blijft onregelmatig. De geestelijkheid oefent haar ambt uit in een context die het Vaticaan in specifieke gevallen heeft geprobeerd te regulariseren, zonder tot een volledige juridische oplossing te zijn gekomen.
Dialoog of aanloop naar confrontatie
De beslissing om zich collectief tot het Italiaanse episcopaat te richten, duidt op een weloverwogen verandering van toon. Anders dan in 1988 presenteert de Vereniging haar intenties als onderdeel van een bredere kerkelijke dialoog. D’Avino’s brief omschrijft het initiatief als een uitnodiging tot een “gezamenlijke reis van reflectie, studie en toewijding”, gericht op wat hij beschrijft als het welzijn van de zielen en de glorie van God.
De onderliggende boodschap is echter ondubbelzinnig: de SSPX bereidt de weg voor beslissingen die de grenzen van het kerkelijk gezag opnieuw op de proef zouden kunnen stellen. Bisschopswijdingen raken van nature de kern van de apostolische opvolging en de eenheid van de kerk; elke stap in die richting zonder Pauselijke goedkeuring zou aanzienlijke canonieke gevolgen hebben.
Italië als strategische setting
De Italiaanse context verleent een bijzondere betekenis aan het initiatief. Als historische en institutionele zetel van de katholieke kerk neemt het Italiaanse episcopaat een unieke positie in binnen het kerkelijk landschap. De directe dialoog met de bisschoppen kan worden geïnterpreteerd als een poging om de argumenten van de Broederschap centraal te stellen in het kerkelijk debat, in plaats van ze aan de zijlijn te houden.
Het valt nog te bezien of de publicatie het beoogde effect zal bereiken. Dat zou ongebruikelijk zijn, aangezien de meeste bisschoppen en theologen met een traditionalistische inslag er al voor hebben gewaarschuwd dat het doel de middelen niet heiligt. Wat wel duidelijk is, is dat de SSPX niet simpelweg terugblikt op het verleden, maar actief een kader aan het opbouwen is om beslissingen te rechtvaardigen die de relatie met Rome opnieuw zouden kunnen herdefiniëren.
