BONN De Nederlandse Vaticaanse diplomaat aartsbisschop Hubertus van Megen wordt de nieuwe Pauselijke nuntius in Duitsland. Paus Leo XIV heeft de 64-jarige in de Bondsrepubliek benoemd, zo maakte het Vaticaan kort na de middag bekend.
Van Megen, die een doctoraat in het canoniek recht heeft, werkte als diplomaat onder meer bij de Vaticaanse ambassades in Brazilië, Israël, Slowakije en Malawi. Vanaf 2014 was de titulair aartsbisschop van Novaliciana, een oude stad in het huidige Algerije, nuntius in Eritrea en Soedan. Sinds 2019 is de meertalige geestelijke gestationeerd op het VN-hoofdkwartier in Nairobi als permanent waarnemer van het Vaticaan voor het VN-milieuprogramma en het VN-programma voor menselijke nederzettingen. Hij was ook pauselijk nuntius in Kenia en Zuid-Soedan, waar hij kritisch stond tegenover de Kerk in Europa. Anders dan in Afrika is het land te vatbaar geworden voor de seculiere geest van deze tijd. “De leerstellingen van de westerse samenleving over abortus, euthanasie en gendertheorie zijn duidelijke symptomen van een samenleving die haar innerlijke kompas kwijt is en hulpeloos ronddrijft op de stormachtige zee van menselijke verlangens, heen en weer geslingerd en in alle opzichten verzwakt,” zei Van Megen in een preek in de Keniaanse hoofdstad Nairobi in mei 2024.
Van Megen werd geboren op 4 oktober 1961 in het Limburgse Kerkrade en spreekt vloeiend Duits. Hij werd in 1987 tot priester gewijd en in 2014 tot bisschop. In Berlijn volgt hij de Kroatische aartsbisschop Nikola Eterović op, die sinds 2013 de Heilige Stoel in Berlijn vertegenwoordigde en nu op 75-jarige leeftijd met pensioen gaat.
De Duitse bisschoppen verzekerden de nieuwe Pauselijke nuntius van hun steun. Het doel is om “door te gaan met het bouwen van bruggen en het bevorderen van wederzijds vertrouwen tussen Rome en onze lokale Kerk”, verklaarde Heiner Wilmer, voorzitter van de Duitse bisschoppenconferentie, zokuist in een verklaring.
U P D A T E 10 april
De nieuwe nuntius in Duitsland komt uit Afrika en heeft een kritische kijk op de westerse samenleving
De benoeming van een nuntius haalt zelden de krantenkoppen buiten het eigen land. En de opvolger van aartsbisschop Eterovic in Duitsland is inderdaad een gecompliceerde taak.
Paus Leo XIV heeft het ontslag van aartsbisschop Nikola Eterović als apostolisch nuntius in Duitsland , vanwege zijn leeftijd, aanvaard en de Nederlandse aartsbisschop Hubertus van Megen tot zijn opvolger benoemd , zo maakte het Vaticaan donderdag bekend . De wisseling vindt plaats in een bijzonder delicate periode voor de betrekkingen tussen Rome en de Kerk in Duitsland, die gekenmerkt wordt door het felle debat rond de Synodale Conferentie, welke tot doelt heeft de hervormingen die met het Synodale Pad zijn ingezet, te institutionaliseren .
Een diplomaat gevormd in Afrika
Van Megen werd geboren op 4 oktober 1961 in Eygelshoven, op enkele kilometers van de Duitse grens, in het bisdom Roermond, waar hij op 13 juni 1987 tot priester werd gewijd. Kort daarna trad hij in dienst van de diplomatieke dienst van de Heilige Stoel, waar hij onder andere werkzaam was in Somalië, Brazilië, Israël, Slowakije en bij de Vaticaanse vertegenwoordiging bij de Verenigde Naties in Genève.
In 2014 benoemde Paus Franciscus hem tot nuntius in Soedan en titulair aartsbisschop van Novaliciana. Hij ontving zijn bisschopswijding van kardinaal-staatssecretaris Pietro Parolin . Kort daarna aanvaardde hij ook de nunciatuur in Eritrea. In 2019 werd hij overgeplaatst naar Kenia en Zuid-Soedan, waar hij tegelijkertijd als permanent waarnemer werkzaam was voor het VN-milieuprogramma (UNEP) en UN-Habitat in Nairobi.
Van een groeiende kerk naar een kerk in crisis
Na twaalf jaar als nuntius op het Afrikaanse continent arriveert Van Megen in een land waar de kerk te kampen heeft met een hoog percentage kerkgangers dat de kerk verlaat en een diepe vertrouwenscrisis doormaakt. Dit contrast is hem niet onbekend. Tijdens een bisschopswijding in Kenia in 2024 verklaarde de aartsbisschop: “De leerstellingen van de westerse samenleving over abortus, euthanasie en gendertheorie zijn duidelijke symptomen van een samenleving die haar innerlijke kompas kwijt is en stuurloos ronddrijft op de stormachtige zee van menselijke verlangens, in alle opzichten geschud en verzwakt.” In diezelfde toespraak herhaalde hij de woorden van kardinaal Fridolin Ambongo, aartsbisschop van Kinshasa, die enkele maanden eerder de kerk in Europa als “verzwakt” had omschreven.
De synodale conferentie, de grote onafgemaakte zaak
De nieuwe nuntius erft van Eterović een bijzonder gevoelige kwestie: de geplande synodale conferentie. Met dit permanente orgaan wil de kerk in Duitsland bisschoppen en leken gezamenlijk standpunten laten innemen over kwesties van nationaal belang. De invoering ervan, gepland voor het najaar, is nog afhankelijk van goedkeuring door het Vaticaan .
Het directe precedent, het Synodale Pad dat in 2019 werd ingezet naar aanleiding van het misbruikschandaal, werd een voortdurende bron van wrijving met Rome. De eisen die in dat proces werden goedgekeurd – waaronder de wijding van vrouwen en een grotere participatie van leken in het kerkbestuur – leidden tot herhaalde waarschuwingen vanuit het Vaticaan. Eterović schreef zelf in februari 2023 aan de Duitse bisschoppen om, “op hun officieel verzoek”, te verduidelijken dat “zelfs een diocesane bisschop geen synodale raad op diocesaan of parochieniveau kan oprichten”.
Diplomaat of hoeder van de orthodoxie?
Van Megen heeft met opmerkelijke openhartigheid de inherente spanning van zijn ambt beschreven. In een interview met Vatican News afgelopen zomer erkende hij: “De spanning tussen wat de Paus zegt en wat er in een lokale kerk gebeurt, is soms lastig.” Hij voegde eraan toe: “Daar is een diplomaat voor, om te navigeren tussen deze twee realiteiten – die van het Vaticaan en de universele kerk, en die van de lokale kerk – en om een bruggenbouwer te zijn.” Hij besloot echter met een belangrijke opmerking: “Maar uiteindelijk draait het om gehoorzaamheid aan Petrus, en dat is mijn voornaamste verantwoordelijkheid.”
De formulering suggereert dat Van Megen zijn rol wellicht op een vergelijkbare manier interpreteert als Eterović, die vanaf het begin niet werd gezien als een bemiddelaar tussen kerkelijke gevoeligheden, maar als een woordvoerder en overbrenger van Romeinse standpunten. Zijn tussenkomsten voor de plenaire vergaderingen van de Duitse Bisschoppenconferentie (DBK) bestonden doorgaans uit uiteenzettingen over doctrine en canoniek recht die, volgens de interpretatie van enkelen, in de loop der tijd onrust veroorzaakten onder een klein deel van de bisschoppen.
De nieuwe voorzitter van de DBK, bisschop Heiner Wilmer verwelkomde de nieuwe nuntius en benadrukte -uiterst diplomatiek- zijn ervaring in crisisgebieden: “Zijn lange carrière in de Vaticaanse diplomatie, met name in crisisgebieden zoals Soedan, Zuid-Soedan en Eritrea, toont aan dat hij een persoonlijkheid is die het Evangelie met moed en overtuiging verkondigt en de dialoog zoekt.”
De vervanging van Eterović, die sinds september 2013 bijna dertien jaar als nuntius in Berlijn diende, biedt in elk geval een kans om de relaties, die de laatste tijd ‘bekoeld’ waren, een nieuwe richting te geven.
