Paus in Spanje: “Kerk heeft een boodschap voor iedereen”

MADRID      “Vandaag is het eerste Pauselijk bezoek aan Spanje in lange tijd, en ik ben erg blij.” Dat zei een zichtbaar ontspannen Leo XIV vanochtend in het vliegtuig naar Madrid.

Goedgemutst vertelde hij de 81 meegereisde mediavertegenwoordigers in uitstekend Spaans dat hij, als voormalig hoofd van de Augustijnenorde, Spanje al vaak had bezocht. Als Paus wil hij de gelovigen sterken, de boodschap van het Evangelie verkondigen en de hele samenleving begroeten, “want de Kerk heeft een boodschap voor iedereen.”

Geen onbelangrijke uitspraak in het diep verdeelde en en inmiddels snel seculariserende land, waar het aantal rooms-katholieken de afgelopen 15 jaar aanzienlijk is gedaald. Leo wil echter de boodschap verspreiden die hij ook herbevestigt in zijn encycliek ‘Magnifica humanitas’: verdeeldheid overwinnen, respect eisen voor ieder individu en, met betrekking tot de gevaren van nieuwe razendsnel om zich heen grijpende technologieën, genaamd kunstmatige intelligentie “ontwapenen”.

Leo XIV verwees ook naar deze encycliek in zijn eerste toespraak in het Spaanse paleis. Hij was eerder al hartelijk verwelkomd op de luchthaven door de Spaanse premier Pedro Sánchez en vooral door de koninklijke familie. Koning Felipe VI en koningin Letizia hadden Leo in maart in het Vaticaan bezocht. In Madrid droeg de vorstin ook een witte kanten jurk, omdat ze als lid van een “katholiek koningshuis” het recht heeft om wit te dragen in het bijzijn van de Paus. De twee prinsessen, Leonor (20) en Sofia (19), verschenen daarentegen in zwarte jurken. Terwijl de twee meter lange Felipe en zijn vrouw informeel met elkaar praatten, werd de Paus, met de rode mozzetta over zijn schouders gedrapeerd, naar het paleis begeleid. De militaire ceremonie was bijzonder kleurrijk, bereden garde in uniform stond in formatie terwijl de volksliederen werden gespeeld, herhaaldelijk onderbroken door kanonschoten.

Na een kort tête-à-tête met de vorsten en een familiefoto in de troonzaal, sprak Felipe VI Leo XIV en vertegenwoordigers uit de politiek en de samenleving toe. De koning, die bekendstaat als zeer religieus, bedankte de kerk voor haar maatschappelijke betrokkenheid bij daklozen, armen en migranten – een uiterst gevoelig onderwerp in Spanje. Tegelijkertijd verwees hij naar de vele gevallen van misbruik, die noch ‘nadreunen’ in de gemeenschap. De helderheid en vastberadenheid van de Paus zijn “essentieel voor het genezingsproces en het herstel van de aangerichte schadel.

Daarbij raakte hij een gevoelig onderwerp aan dat veel Spanjaarden van de kerk heeft vervreemd. Aanvankelijk terughoudend en onder druk gezet door de staat, is de kerk nu op weg om misbruik aan te pakken, een weg die door de Paus wordt gesteund. Vrijdagavond nog bevestigde het Vaticaan dat Leo XIV slachtoffers van seksueel misbruik zal ontmoeten. Protesten waren vooraf aangekondigd.

In zijn toespraak benadrukte Leo XIV de volksdevotie en het culturele erfgoed van Spanje, inclusief de historische aanwezigheid van de islam. “Uiteindelijk leert uw eigen geschiedenis dat een cultuur van ontmoeting, niet van confrontatie, stabiliteit en welvaart bevordert”, zei hij, waarmee hij een parallel trok met zijn eigen vredesboodschap. Deze boodschap, voegde hij eraan toe, “wordt verwelkomd door hen die zich niet afsluiten in vooropgezette ideologieën, maar openstaan ​​voor de waarheid.”

Leo ontving een staande ovatie voor zijn veelzijdige toespraak. De koning applaudisseerde, evenals vertegenwoordigers van het hele politieke spectrum, waaronder de rechts-populistische partij Vox.

Duizenden Madrilenen stonden langs de straten toen hij in de open Pausmobiel reed. Net als ’s ochtends klonk er applaus en geroep van “Papa Leo”, en velen scandeerden “Esta es la juventud del papa” – een verklaring van trouw van de jeugd aan de Paus.

Voor de avond staat een speciaal evenement gepland: tienduizenden -geselecteerde- jongeren worden verwacht bij de gebedswake op de Plaza de Lima. Leo had in het vliegtuig al gezegd dat hij bijzonder uitkeek naar hun enthousiasme. Hij hoopt dat dit een signaal zal afgeven voor de volgende stops van de reis: Barcelona, ​​Gran Canaria en ten slotte Tenerife.

Geen populistische ideologieën volgen

Paus Leo XIV heeft Spanjaarden en Europeanen opgeroepen interne conflicten te overwinnen en geen populistische ideologieën te volgen. In een toespraak in het Koninklijk Paleis in Madrid waarschuwde hij vanmiddag voor de “verleiding om populariteit te verwerven door polarisatie aan te wakkeren”.

De katholieke kerk bewandelt een andere weg. Zij, die tijdens de Spaanse Burgeroorlog aan de zijde van dictator Franco stond en daarvoor een hoge prijs in bloed betaalde, is “vandaag de dag bereid zich ten dienste te stellen van de toekomst van een volk dat verzoening en vrede zoekt”.

De paus vervolgde zijn toespraak, tot politici en diplomaten: “Ik nodig u allen uit, uit liefde voor de waarheid, de verdeeldheid zaaiende en polariserende voorstellingen van uw sociale werkelijkheid en uw geschiedenis achter u te laten, om van vruchteloze simplificaties over te gaan naar een vruchtbare erkenning van de complexiteit ervan.” Dit, zei hij, is een “bijzondere roeping voor Europa”. De Spaanse geschiedenis leert “dat het geen cultuur van confrontatie is, maar een van ontmoeting die stabiliteit en welvaart schept.”

Het geschenk van Europa aan de wereld is deze houding: “Complexiteit waarderen en onderzoeken, leren om die niet te ontkennen en te aanvaarden als een zegen en ontsnappen aan die op identiteit gebaseerde benaderingen die alles lijken te verklaren, maar de wereld vullen met spoken en vijanden.” Deze taak dient zich aan in een nieuwe context in het digitale tijdperk: “In deze omgeving worden vooroordelen versterkt, wordt kritisch denken verzwakt en zaaien overheersende belangen dodelijke zaden.”

Daarentegen riep de Paus op tot “een koerswijziging in investeringen in scholen, universiteiten en onderzoek, in lokale gemeenschappen en in het maatschappelijk middenveld.” Veiligheid ontstaat niet door wapens en muren, maar “door te leren samen vooruit te gaan, samen te groeien, zij aan zij.”

De Paus sprak zich ook uit over de islam en zei: “De aanwezigheid van de islam op het Iberisch schiereiland is al lange tijd een politieke, culturele en religieuze realiteit. Gedurende deze tijd is er niet alleen sprake geweest van confrontatie, maar ook van pogingen om een ​​ruimte te creëren voor ontmoeting, gesprek en dialoog tussen christenen, moslims en joden over betekenis en waarheid.”

Zonder de Basken en Catalanen bij naam te noemen, riep hij op tot “het verzoenen van de eisen voor autonomie en eenheid”. Tot slot zei hij dat de Spanjaarden “het proces van Europese integratie moeten bevorderen – niet in oppositie tot andere mogendheden, maar als een geschenk aan de hele mensheid”.

De eerste toespraak van de Paus in Spanje werd met een staande ovatie ontvangen, waarbij koning Felipe VI als eerste opstond. In zijn welkomstwoord eerder had hij onder meer Leo XIV geprezen voor zijn strijd tegen seksueel misbruik in de kerk.