BRUSSEL Groen in de stad kan de lokale gevoelstemperatuur een flink stuk naar beneden halen. Dat bewijst een voormalige stadsparking in Antwerpen die werd omgetoverd tot groene oase waar het gemiddeld 4,6 graden Celsius koeler zal zijn.
De plek waar het nieuwe Zuidpark in Antwerpen is aangelegd, was vroeger een groot, grijs parkeerterrein op klinkers. De heraanleg van de parkeerplaats resulteerde in een stuk stadsgroen dat niet alleen mooi oogt, maar ook voor verkoeling zorgt, zegt bio-ingenieur Tim Goossens van Universiteit Antwerpen. “Als de bomen in het park volgroeid zijn, zal het er gemiddeld 4,6 graden koeler aanvoelen”, zegt hij.
Hitte-eiland
Tegen 2050 zal naar schatting wereldwijd 70 procent van de bevolking in verstedelijkt gebied wonen. Maar steden bestaan voor een groot deel uit materialen zoals asfalt en steen, die veel warmte absorberen en er komen minder bomen en planten voor. Die combinatie leidt tot het zogenoemde ‘hitte-eiland-effect’, een fenomeen waarbij de temperatuur in steden hoger ligt dan in de omliggende landelijke gebieden.
“Ook de stad Antwerpen ontsnapt daar niet aan”, legt Goossens uit. Hij bestudeert stedelijke microklimaten en onderzocht onder meer het Antwerpse Zuidpark. Vijf jaar geleden was die plek nog één grote parkeerplaats; ondertussen hebben de klinkers plaatsgemaakt voor speelplekken, grasvelden en jonge bomen, een project dat onlangs nog de ‘Green cities Europe award’ in de wacht sleepte.
Het effect onderzocht hij aan de hand van veldmetingen waarbij naast de temperatuur ook de luchtvochtigheid, wind en straling werden meegenomen. Vervolgens zette hij software in om een microklimaat in 3D te simuleren, en zo drie situaties te vergelijken: het Zuidpark toen het nog een parkeerplaats was, het huidige park met jonge bomen en een toekomstscenario waarin die bomen volgroeid zijn.
“Het park zorgt duidelijk voor verkoeling”, zegt Goossens. Op de warmste momenten voelt het er vandaag al 1,2 graden Celsius frisser aan dan het oorspronkelijke parkeerplein. “In het toekomstscenario daalt de gevoelstemperatuur gemiddeld zelfs met 4,6 graden. Nog indrukwekkender zijn de lokale verschillen: op de koelste plekjes, onder de volwassen bomen, kan de temperatuur met wel 18 graden Celsius zakken.”
Natuurlijke airco
“Een volwassen boom functioneert als een natuurlijke airco: hij koelt dag na dag, zonder energieverbruik. Hij biedt schaduw, tempert extreme hitte door natuurlijke verdamping en creëert letterlijk ademruimte in de stad”, zegt Goossens.
En die impact reikt verder dan comfort alleen. “In Europa sterven elke zomer tienduizenden mensen door hitte, vooral kwetsbare groepen zoals ouderen, kinderen en mensen met een lager inkomen. Niet iedereen beschikt over een tuin of privégroen, zeker niet in stedelijke omgevingen.”
Publieke parken maken verkoeling wel toegankelijk voor iedereen. De keuze is voor Goossens dus helder: “Investeren in groen en water, of accepteren dat onze steden steeds moeilijker leefbaar worden bij toenemende hitte.”